ABD ile Hollandalı çip üretim ekipmanları devi ASML arasında Çin kaynaklı yeni bir gerilim ortaya çıktı. ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick’in, şirket yöneticileriyle yaptığı görüşmelerde ASML’nin en gelişmiş EUV (Extreme Ultraviolet) litografi sistemlerinden birinin Çin’e ulaşmış olabileceğine yönelik endişelerini dile getirdiği bildirildi.
Washington’ın Elinde Kanıt Var mı?
Bloomberg’in haberine göre ABD’li yetkililer, EUV sistemlerinde kullanılan bazı özel bileşenlerin yanı sıra makinelerin taşınması ve kurulmasında kullanılan ekipmanların Çin’e gönderildiğine dair kanıtlara sahip olduklarını öne sürüyor. Ancak bu kanıtların bugüne kadar kamuoyuyla paylaşılmadığı ve ASML’ye de sunulmadığı belirtiliyor.
İddialar üzerine ASML ise net bir açıklama yaptı. Şirket, bugüne kadar hiçbir EUV makinesini Çin’e göndermediğini ve EUV makinelerinde kullanılmak üzere özel olarak tasarlanmış herhangi bir bileşen veya ekipmanı da Çin’e sevk etmediğini belirtti.
Dolayısıyla şu aşamada doğrulanmış bir EUV makinesi sevkiyatından değil, ABD makamlarının dile getirdiği ancak kamuya açık kanıtlarla desteklenmeyen bir endişeden söz ediliyor. Gelişme, dünyanın en gelişmiş çip üretim ekipmanları üzerindeki ABD-Çin teknoloji rekabetinin ASML üzerindeki baskısını bir kez daha gündeme taşıyor.
ASML İddiaları Reddediyor
ASML ise suçlamaları kesin bir dille reddediyor. Şirket, bugüne kadar hiçbir EUV sisteminin Çin’de bulunmadığını ve böyle bir satışın gerçekleşmediğini savunuyor.
EUV makineleri, günümüzde en gelişmiş yarı iletkenlerin üretiminde kullanılan ve dünyada yalnızca ASML tarafından üretilebilen sistemler olarak biliniyor. Bu nedenle olası bir ihracat kontrolü ihlali, küresel çip endüstrisi açısından son derece kritik sonuçlar doğurabilir.
Neden Bu Kadar Önemli?
ASML, yapay zekâ çağının en stratejik şirketlerinden biri olarak görülüyor. Şirketin ürettiği EUV sistemleri olmadan gelişmiş işlemcilerin üretimi mümkün değil.
Özellikle TSMC tarafından üretilen ve NVIDIA ile Apple gibi devlerin kullandığı en ileri düzey çipler, ASML’nin teknolojisine bağımlı durumda.
Bu nedenle tek bir EUV makinesinin bile Çin’e ulaşmış olması, ABD’nin son yıllarda inşa ettiği teknoloji ihracat kısıtlamaları açısından büyük bir güvenlik açığı olarak değerlendiriliyor.
CEO: “Tüm Sistemleri Takip Ediyoruz”
ASML CEO’su Christophe Fouquet, şirketin bugüne kadar gönderdiği tüm EUV makinelerini takip ettiğini belirtiyor. Fouquet’ye göre her sistem ya aktif olarak izlenen müşteriler tarafından kullanılıyor ya da sökülerek şirkete geri döndürülmüş durumda.
Şirket ayrıca EUV teknolojisine erişebilen çalışanlar için sıkı güvenlik duvarları oluşturduğunu ve Çin’deki personelin bu kritik teknolojiye erişemediğini ifade ediyor.
Fouquet, bir EUV sisteminin geliştirilmesinin yaklaşık 20 yıllık Ar-Ge çalışmasının sonucu olduğunu ve böyle bir teknolojinin fiziksel erişim olmadan tersine mühendislikle kopyalanmasının son derece zor olduğunu vurguluyor.
Çin Satışları ve Ticari Denge
ASML, gelişmiş EUV sistemlerini Çin’e satamasa da daha eski nesil DUV (Deep Ultraviolet) litografi ekipmanlarının satışına belirli izinler kapsamında devam ediyor.
Şirket, 2026 gelirlerinin yaklaşık %20’sinin Çin’e yapılan yasal DUV satışlarından gelmesini bekliyor. Bu nedenle uzmanlar, ASML’nin tek bir yasa dışı satış uğruna hem milyarlarca dolarlık gelirini hem de küresel itibarını riske atmasının ticari açıdan mantıklı görünmediğini belirtiyor.
xLight ve Rekabet Tartışmaları
Gelişmeler, ABD’nin litografi alanındaki yeni yatırımlarını da yeniden gündeme taşıdı. ABD Ticaret Bakanlığı, geçtiğimiz yıl yeni nesil ışık kaynağı teknolojileri geliştiren xLight girişimine 150 milyon dolara kadar destek sağlamayı kabul etmişti.
Bazı sektör gözlemcileri, Washington’un ASML üzerindeki baskısının yalnızca güvenlik kaygılarından mı kaynaklandığı yoksa gelecekteki teknolojik rekabet dinamiklerinin de rol oynayıp oynamadığı konusunda soru işaretleri bulunduğunu belirtiyor.
Öte yandan yatırımcı Peter Thiel tarafından desteklenen Substrate adlı girişim de ASML’ye rakip olabilecek alternatif litografi teknolojileri üzerinde çalışıyor.
Yeni Kısıtlamalar Yolda Olabilir
Kongre’de görüşülen iki partili bir yasa tasarısı, yalnızca EUV sistemlerini değil, ASML’nin Çin’e yaptığı DUV ekipmanı satışlarını da büyük ölçüde sınırlandırmayı hedefliyor.
Tasarı yasalaşırsa şirketin Çin pazarındaki faaliyetleri ciddi şekilde etkilenebilir. Şimdilik ABD yönetimi konu hakkında resmi bir pozisyon açıklamış değil.
ABD’nin ortaya koyduğu iddialar henüz somut kanıtlarla desteklenmiş değil. Ancak ASML’nin küresel yarı iletken ekosistemindeki kritik konumu düşünüldüğünde, Çin’e yönelik olası bir teknoloji sızıntısı iddiası önümüzdeki dönemde sektörün en önemli gündem başlıklarından biri olmaya devam edecek.
